جایگاه دانشگاه در مناسبات قدرت بررسی موردی: انقلاب فرهنگی در سطح محتوا، ساختار و سوژۀ دانشگاه در ایران

چکیده

از اولین دانشگاه­ های نونهاد تا دانشگاه­ های امروزی، تحولات بسیاری در ایدۀ دانشگاه و نظام آموزشی مدرن رقم خورده است. بر سر این­که آیا اساس دانشگاه با توجه به درآمیختگی آن با فرایند تولید و کسب معرفت (دانش)، مستقل است یا وابسته به قدرت، حتی برساخته است یا برسازندۀ قدرت، هنوز هم مجادلۀ نظری باقی است. سؤال اصلی این­جاست که آیا دانشگاه به منزلۀ یک نهاد مدرن آموزشی، زیست و حیاتی آزادانه دارد یا این­که اساساً ایدۀ دانشگاه تنها زمانی متحقق خواهد شد که در یک نهاد یا تحت سایۀ قدرت مستقر شود؟ دیگر این­که دانشگاه در قامت یک نهاد، چرا و چگونه در خدمت ساختار قدرت قرار می­ گیرد و کارکردهای آن به چه شکلی تحت تأثیر تکنولوژی قدرت قرار می­ گیرد؟ در این نوشتار، به کمک اندیشۀ لویی آلتوسر و از منظر نظریۀ «ایدئولوژی و دم­ودستگاه­های ایدئولوژیک دولت»[۱]، تلاش خواهد شد تا برای پرسش­ های فوق پاسخ مناسبی بیابیم. در این پژوهش، سعی بر آن است که نشان دهیم نظام آموزشی، خاصه نهاد دانشگاه، تحت تأثیر تکنیک­های قدرت و نهادهای دولت چه تغییراتی پیدا می ­کند و این نوع تغییرات چگونه و در چه سطوحی صورت می­پذیرد. در این راه، از روش­های تحلیل کیفی، شامل تحلیل محتوا و روش روایی کمک گرفتیم (چراکه به نظر می­رسد به جهت ریشه­ یابی علل یک پدیدۀ خاص چون موضوع این پژوهش و به سبب تاریخی بودن موضوع و محدود بودن روابط و اجزای چنین پدیدۀ سیاسی-اجتماعی ­ای، روش­هایی کیفی چون تحلیل محتوا و روش روایی است که ما را در متن و بطنِ به­ جامانده از وقایع، یاری خواهد رساند). به همین ترتیب، برای گردآوری اطلاعات و جمع ­آوری مواد خام این پژوهش، از مشاهدۀ مشارکتی، مطالعۀ اسناد و کتاب­ها و مدارک و مصاحبه ­های عمیق بهره گرفته­ ایم. هدف از این پژوهش، آن است که نشان دهیم دانشگاه چه جایگاهی در زندگی انسان امروز پیدا کرده است و یا به سبب نوع ماهیت و کارکردهایی که امروز ارائه می­ کند، چه فرایندهایی را پشت سر نهاده تا در این عصر چنین ویژگی­ های کارکردی را عهده­ دار باشد.

[۱] Ideology and Ideological State Apparatuses

واژگان کلیدی: قدرت، دولت، نظام آموزش، دانشگاه، ایدئولوژی ، دم‌ودستگاه‌های ایدئولوژیک دولت، انقلاب فرهنگی، محتوا، ساختار، سوژه.

نویسندگان:

محمدرضا تاجیک, امین علی محمدی

مجله رهیافت های سیاسی و بین المللی – دوره ۸، شماره ۱، پاییز ۱۳۹۵٫

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.  

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *