نقدی بر معرفت شناسی مطالعات مربوط به آینده، با تأکید بر عقلانیت آینده نگاری راهبردی

چکیده

سرعت بالای تغییرات و افزایش عدم­ اطمینان و پیچیدگی در شرایط محیطی هزاره جدید، موجب پرهیز از برنامه ­ریزی و تصمیم­ گیری با پیش­ فرض خطی بودن تغییر در پارامترهای مختلف و روی آوردن هرچه بیشتر به آینده ­پژوهی در سطوح و حوزه ­های گوناگون شده است. اما مطالعات مربوط به آینده، همواره با چالش ­های معرفت ­شناسی مواجه بوده ­اند.­ در این پژوهش، ابتدا به نقد نظریه وندل بِل در معرفت­ شناسی آینده ­پژوهی، به ­عنوان یکی از شهیرترین نظریه ­پردازان در این عرصه، پرداخته شده و سپس عقلانیت آینده ­نگاری راهبردی به­ عنوان رویکردی عملگرا در آینده ­پژوهی، مورد واکاوی قرار گرفته است؛ بدین ­معنا که گزاره­ هایی که با رویکرد آینده ­نگاری راهبردی از مطالعات مربوط به آینده مستخرج می­ شوند، چقدر عقلانی هستند. یافته­ های پژوهش، ضمن احصاء مهم­ترین ایرادات وارد بر نظریه بِل، نشان می­ دهند که «حلّ مسئله نمودن»، «دقت در پیش ­بینی»، «توازن بین موضوعات»، «سادگی»، «گستردگی» و «سازگاری» در کنار «ارزش­گرایی» معیارهایی هستند که آینده ­نگاری راهبردی را به ­عنوان رویکردی موجّه و معقول معرفی می ­نمایند که می­ تواند به موفقیت دراز مدت مطالعات مربوط به آینده کمک شایانی نماید. بر این اساس، پیشنهاداتی در راستای توسعه و بکارگیری آینده­نگاری راهبردی به متصدیان امر در دانشگاه­ ها و صنایع و متولیان دولتی ارائه شده است.
 

کلیدواژه ها: آینده نگاری راهبردی؛ عقلانیت ارزشی؛ عقلانیت تجربه گرا؛ عملگرایی؛ واقع گرایی انتقادی

نویسندگان:

مسلم شیروانی ناغانی: دانشجوی دکتری آینده‌پژوهی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

محمد رحیم عیوضی: استاد گروه آینده‌پژوهی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین

دو فصلنامه پژوهشهای معرفت شناختی – دوره ۶، شماره ۱۳، بهار و تابستان ۱۳۹۶٫

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.  

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *